بررسی مشارکت علمی کتابداران ایرانی در سطح بین‌المللی

akbar

بررسی مشارکت علمی کتابداران ایرانی در سطح بین‌المللی

چکیده

از عوامل مهم پیشرفت یک رشته علمی، توان پژوهشی و کیفیت مقاله های چاپ شده در سطح ملی و بین ­المللی است که توانایی رقابت آن رشته را در سطح جهان نشان می­دهد. این نوشته به بررسی وضعیت کمّی مقاله های منتشر شده به زبان انگلیسی توسط متخصصان کتابداری و اطلاع ­رسانی ایران در سطح بین­ المللی می­ پردازد. یافته ­های این پژوهش نشان می­دهد که وضعیت کمّی مقاله های منتشر شده توسط متخصصان کتابداری و اطلاع­ رسانی ایران در سطح بین­ المللی پایین است و توجه بیشتری را می­طلبد.

مقدمه

نگارش مقاله علمی یکی از مهمترین مهارت هایی است که هر پژوهشگری باید با آن آشنا باشد. آگاه ساختن سایر پژوهشگران از نتایج پژوهش های انجام شده، بالا بردن سطح دانش علاقه ­مندان، آشنا نمودن آنها با پیشرفت‌های علمی در یک حوزه خاص، جمع­بندی نتایج و انتشار آن در قالب مقاله پژوهشی از اهداف اصلی پژوهشگران است. در نقطه مقابل، مجله های علمی از منابع مهم اطلاعات علمی و فنی هستند که پژوهشگران نتایج پژوهشهای خود را از طریق آنها به چاپ می­رسانند.

یکی از راه‌های تقویت بنیه علمی هر کشوری در حوزه های علمی مختلف دسترسی به نتایج و تجربه‌های سایر پژوهشگران از طریق مجله‌های علمی است تا به این وسیله از هدر رفتن زمان، امکانات و از انجام کارهای تکراری جلوگیری شود. پیشرفت علمی رمز توسعه و پیشرفت همه جانبه هر ملتی است و پژوهشگران مسؤولیت اساسی را در فرایند توسعه بر عهده دارند (صالحی و نوروزی، 1385).

نکته مهم دیگر این است که هر رشته علمی برای گسترش و شناساندن خود به جامعه، نیازمند داشتن پشتوانه انتشاراتی در سطح ملی و بین‌المللی به زبان‌های مختلف است. در این راستا پژوهشگران و اساتید هر رشته با انتشار آثار علمی در قالب کتاب، مقاله مجله، مقاله کنفرانس یا سمینار به زبان‌های مختلف به تقویت آن رشته می­پردازند. برای نمونه، رشته کتابداری و اطلاع­ رسانی نخست در آمریکا شکل گرفت، متخصصان کتابداری در دانشگاه‌های آمریکا با انتشار مجله‌های علمی مختلف به گسترش این علم در آمریکا و در سطح بین‌المللی کمک کردند که در نهایت جامعه آمریکا نیز این رشته را پذیرفت. یکی از کارهای جالبی که ملویل دیویی پدر کتابداری آمریکا انجام داد، انتشار مجله کتابداری[1] بود که خود وی نخستین ویراستار آن بود. امروزه اکثر مجله‌های علمی معتبر در این رشته یا در آمریکا منتشر می‌شوند و یا سردبیر و اعضای هیأت تحریریه آمریکایی دارند. قابل ذکر است که انتشار مقاله در مجله‌ های معتبر بین­ المللی که اغلب به زبان انگلیسی هستند از اهمیت ویژه­ای برخوردار است.

انتشار مجله‌های علمی به­ خودی خود دارای ارزش نیست. بلکه استفاده از نتایج پژوهش­های منتشر شده در این مجله­ ها و ارزیابی و رتبه‌بندی کشورها بر اساس مشارکت علمی آنها در سطح بین‌المللی این فرایند را حائز اهمیت می­سازد. برای ارزیابی و سنجش میزان انتشارات و تولیدات علمی یک کشور یا یک رشته خاص از روشهای آماری و کمّی کتابسنجی{C}[2] استفاده می‌شود. قابل توجه است که ارزیابی و سنجش متون علمی یک حوزه علمی بدون استفاده از شاخص‌های کمّی کتابسنجی غیرممکن است. به­طور معمول، برای شناسایی پژوهشگران کلیدی و فعال، آثار علمی پُراستناد و پُراستفاده شده، مجله های هسته و اصلی یک رشته، مقایسه میزان تولید علمی کشورها و دانشگاه‌ ها از روشهای کتابسنجی و تحلیل استنادی استفاده می‌شود (عصاره، 1376).

میزان مقاله‌های نوشته شده توسط متخصصان یک حوزه علمی شاخصی كمّی است که برای ارزیابی، مقایسه و رتبه­ بندی آن حوزه علمی در سطح ملی یا برای مقایسه حوزه‌های علمی مختلف در سطح بین­ المللی به ­کار گرفته می‌شود. این شاخص کمّی نشان‌دهنده‌ فراوانی تعداد پژوهش‌ها و مقاله‌های نوشته شده توسط متخصصان یک حوزه علمی است كه در طول یک دوره‌ زمانی مشخص انجام شده است.

روش‌شناسی و جامعه آماری

در این پژوهش برای گردآوری داده‌ها از روش کتاب سنجی استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل مقاله‌های منتشر شده توسط متخصصان کتابداری و اطلاع‌رسانی است که با نام ایران و با درج آدرس دانشگاه‌ها و سازمان‌های ایرانی در فاصله بین سال­های 1971 تا سپتامبر 2006 میلادی در نمایه‌های استنادی تهیه شده توسط مؤسسه اطلاعات علمی[3] آمریکا نمایه شده‌اند.

با توجه به اهمیت بین‌المللی نمایه‌های استنادی معمولاً برای ارزیابی کمّی میزان انتشارات یک حوزه علمی یا یک کشور خاص از این پایگاه‌های اطلاعاتی استفاده می‌شود. البته باید توجه داشت که این پایگاه‌های اطلاعاتی به زبان انگلیسی هستند و غالباً آثار انگلیسی زبان را تحت پوشش قرار می‌دهند. قابل ذکر است که پژوهشگران انگلیسی زبان به­ندرت به مجله‌های غیرانگلیسی زبان استناد می­کنند و مجله‌های غیرانگلیسی زبان فقط به‌وسیله پژوهشگران ملی که به زبان مجله آشنا هستند مورد استناد قرار می­گیرند. نگاهی به این پایگاه‌های اطلاعاتی نشان می‌دهد که هیچ مجله فارسی زبانی در آنها نمایه‌سازی نمی‌شود. بنابراین لازم است که متخصصان کتابدارای ایران مقاله های خود را  ترجیحاً به زبان انگلیسی تألیف نمایند.

.

.

.

.

.

.


3. Library Journal

4. Bibliometrics

5. Institute for Scientific Information (ISI)

ارسال نظر